Kwestionowanie umów zlecenia przez PIP — nowe uprawnienia od 2026 r. i ich skutki dla przedsiębiorców

Od 1 stycznia 2026 r. wchodzą w życie przepisy, które znacząco rozszerzają kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektorzy PIP będą mogli samodzielnie i administracyjnie przekwalifikować umowy cywilnoprawne — w tym umowy zlecenia i kontrakty B2B — na umowę o pracę, jeżeli uznają, że w rzeczywistości strony łączy stosunek pracy.

To jedna z największych zmian w prawie pracy ostatnich lat, a jej konsekwencje wykraczają daleko poza kwestie kadrowe. Przedsiębiorcy powinni liczyć się z ryzykiem podatkowym, ubezpieczeniowym, finansowym i organizacyjnym.

Dlaczego ustawodawca wprowadza nowe regulacje?

Według danych Ministerstwa Rodziny, pracy na podstawie umów cywilnoprawnych wykonuje pracę wiele osób, które faktycznie podlegają pracowniczemu podporządkowaniu. Państwo szacuje, że tzw. „fikcyjne B2B” powodują wielomiliardowe straty w systemie ubezpieczeń społecznych.

Dlatego celem nowych przepisów jest:

• ograniczenie obchodzenia kodeksu pracy,
• uszczelnienie systemu składkowego,
• zwiększenie ochrony osób świadczących pracę.

Dla przedsiębiorców oznacza to jednak zwiększoną liczbę kontroli i ryzyko zakwestionowania modelu współpracy.

Przekwalifikowanie umowy zlecenia — co może zrobić PIP?

Od 2026 r. PIP uzyska prawo do:

1. przeprowadzenia kontroli legalności zatrudnienia,
2. oceny faktycznego sposobu wykonywania pracy,
3. ustalenia, czy występują cechy stosunku pracy, takie jak:

1. stałe miejsce i czas pracy,
2. obowiązek osobistego świadczenia pracy,
3. podporządkowanie pracodawcy,
4. wynagrodzenie miesięczne,
5. wykonywanie pracy pod nadzorem, wydania decyzji administracyjnej nakazującej uznać relację za stosunek pracy.

Co istotne, decyzja PIP będzie natychmiast wykonalna, nawet jeśli przedsiębiorca złoży odwołanie.

Natychmiastowe skutki dla firm — nie tylko w prawie pracy

Przekwalifikowanie umowy zlecenia na umowę o pracę oznacza obowiązek:

• naliczenia składek ZUS jak dla pracownika,
• zastosowania Kodeksu pracy,
• zapewnienia urlopu, minimalnego wynagrodzenia, BHP, świadectwa pracy,
• prowadzenia dokumentacji pracowniczej.

To nie wszystko.

Ryzyka podatkowe — największe zagrożenie dla przedsiębiorców.

Nowe przepisy mogą wywołać podatkowy chaos, ponieważ:

• konieczne może być korygowanie deklaracji PIT,
• powstanie obowiązek przeliczenia zaliczek na podatek,
• mogą pojawić się niedopłaty i odsetki,
• istnieje ryzyko odpowiedzialności karno-skarbowej,
• konieczne może być skorygowanie rozliczeń VAT.

Co więcej — jeżeli po latach sąd uchyli decyzję PIP, firma będzie musiała ponownie przywrócić wcześniejsze rozliczenia, co oznacza kolejne korekty.

Jakie firmy są szczególnie narażone na kontrolę PIP?

Z dotychczasowych kontroli wynika, że ryzyko dotyczy zwłaszcza:

• współpracy z byłymi pracownikami,
• jednego dominującego kontrahenta,
• stałych godzin i miejsca wykonywania pracy,
• jednoosobowych działalności pozbawionych ryzyka gospodarczego,
• umów zlecenia dla pracowników biurowych, administracyjnych, marketingowych, IT.

W połączeniu z algorytmami typowania do kontroli — przedsiębiorcy powinni działać prewencyjnie.

Czy można przygotować się na nowe uprawnienia PIP? Tak — i warto zacząć już teraz

Kluczowe działania, które Państwu oferujemy to:

1. Audyt umów zlecenia i B2B (analiza treści, korespondencji, zakresu obowiązków, sposobu rozliczeń).
2. Ocena, czy występują cechy stosunku pracy (w tym podporządkowanie, stały czas pracy, nadzór, brak ryzyka gospodarczego).
3. Dopasowanie modelu współpracy do realiów (zmiana praktyki biznesowej lub rodzaju umowy).
4. Opracowanie procedur dowodowych (raporty, harmonogramy, potwierdzenia wykonania usług).
5. Szkolenie menedżerów i HR (błędna terminologia w mailach może przesądzić o wyniku kontroli).

Czy odwołanie od decyzji PIP wstrzymuje wykonanie?

Nie.

To jedna z najbardziej kontrowersyjnych zmian. Nawet jeśli przedsiębiorca złoży odwołanie do sądu pracy, musi:

• zgłosić pracownika do ZUS,
• naliczać składki jak dla etatu,
• wypłacać wynagrodzenie z pełnymi kosztami pracowniczymi.

Dopiero prawomocny wyrok może odwrócić skutki decyzji — co może potrwać kilka lat.

Konsekwencje dla przedsiębiorców — podsumowanie

Przekwalifikowanie umów zlecenia przez PIP może prowadzić do:

• wysokich dopłat składkowych,
• korekt podatkowych,
• sankcji karno-skarbowych,
• sporów sądowych,
• konieczności przebudowy modelu zatrudnienia,
• wzrostu kosztów prowadzenia działalności.

Dlatego przedsiębiorcy powinni potraktować nowe przepisy poważnie.

Co może dla Państwa zrobić?  Nasze wsparcie obejmuje:

• audyt zatrudnienia i umów cywilnoprawnych,
• ocenę ryzyk prawnych i podatkowych,
• wdrożenie bezpiecznych modeli współpracy,
• reprezentację w kontrolach PIP i ZUS,
• przygotowanie odwołań od decyzji,
• doradztwo HR i compliance.

Prewencja jest tańsza niż spór po kontroli.

Zapraszamy do kontaktu pod numerem 794-661-234.