Niesłuszne zatrzymanie przez Policję – kiedy przysługuje odszkodowanie i zadośćuczynienie?
Z tego artykułu dowiesz się:
- kiedy zatrzymanie może zostać uznane za niewątpliwie niesłuszne,
- jakie są przesłanki zatrzymania przez Policję,
- za co można otrzymać odszkodowanie, a za co zadośćuczynienie,
- czym różni się odszkodowanie za niesłuszne zatrzymanie od odszkodowania za niesłuszne skazanie,
- od czego zależy wysokość odszkodowania i zadośćuczynienia;
- gdzie i w jakim terminie można dochodzić roszczenia.
Zatrzymanie przez Policję może być dla człowieka bardzo dotkliwym doświadczeniem.
Pozbawienie wolności, przewiezienie do jednostki Policji, konieczność spędzenia wielu godzin w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych czy udział w czynnościach procesowych mogą powodować nie tylko stres i poczucie bezradności, ale również konkretne straty finansowe.
Co jednak w sytuacji, gdy po zatrzymaniu okazuje się, że nie było ku niemu wystarczających podstaw?
W takim przypadku osoba zatrzymana może dochodzić od Skarbu Państwa odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie.
Podstawę takiego roszczenia stanowi art. 552 § 4 Kodeksu postępowania karnego.
Właściwa treść artykułu:
1. Kiedy zatrzymanie przez Policję jest dopuszczalne?
Zatrzymanie jest formą krótkotrwałego pozbawienia wolności. W praktyce najczęściej ma na celu zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania i umożliwienie organom wykonania niezbędnych czynności procesowych. Co do zasady zatrzymanie nie powinno trwać dłużej niż 48 godzin, a w przypadku przekazania zatrzymanego do dyspozycji sądu w związku z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania — dalsze pozbawienie wolności może trwać maksymalnie przez kolejne 24 godziny.
Zatrzymanie może być zastosowane wobec osoby podejrzewanej o popełnienie przestępstwa, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a jednocześnie zachodzi jedna z przewidzianych prawem przesłanek uzasadniających zatrzymanie.
Przepisy przewidują również inne sytuacje, w których Policja może dokonać zatrzymania.
Oznacza to, że pozbawienie wolności w ramach zatrzymania zawsze powinno mieć konkretną podstawę prawną i faktyczną. Samo podejrzenie, że dana osoba mogła popełnić przestępstwo, nie oznacza jeszcze, że w każdej sytuacji może zostać zatrzymana.
2. Co oznacza „niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie”?
Za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie uznaje się zastosowanie tego rodzaju środka przymusu w przypadku, gdy nie było ku temu uzasadnionych powodów lub przesłanek.
Ocena, czy zatrzymanie było niewątpliwie niesłuszne, wymaga jednak każdorazowo analizy okoliczności konkretnej sprawy.
Znaczenie może mieć między innymi:
- czy w chwili zatrzymania istniały podstawy do jego zastosowania,
- jakie informacje posiadały organy dokonujące zatrzymania,
- czy istniała rzeczywista potrzeba pozbawienia danej osoby wolności,
- w jakich okolicznościach doszło do zatrzymania,
- jak długo trwało zatrzymanie,
- w jaki sposób zostało przeprowadzone,
- jakie były jego następstwa dla osoby zatrzymanej.
Nie każde zatrzymanie, które z perspektywy czasu okazało się niepotrzebne, będzie automatycznie uznane za niewątpliwie niesłuszne. Istotne jest ustalenie, czy w konkretnych okolicznościach rzeczywiście istniały podstawy do zastosowania tego środka.
3. Odszkodowanie za niesłuszne zatrzymanie a zadośćuczynienie
W przypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania możliwe jest dochodzenie dwóch rodzajów świadczeń: odszkodowania oraz zadośćuczynienia.
Odszkodowanie ma na celu naprawienie szkody majątkowej powstałej w związku z zatrzymaniem.
Może ono obejmować między innymi utracone wynagrodzenie, utracony dochód czy inne rzeczywiste straty finansowe, jeżeli pozostają one w związku z niewątpliwie niesłusznym zatrzymaniem.
Zadośćuczynienie dotyczy natomiast krzywdy, czyli negatywnych przeżyć i innych następstw o charakterze niemajątkowym.
Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia znaczenie może mieć między innymi czas trwania zatrzymania, sposób jego przeprowadzenia, warunki, w jakich przebywała osoba zatrzymana, stres, poczucie zagrożenia, bezradności czy upokorzenia, a także wpływ zatrzymania na życie osobiste i zawodowe.
4. Odszkodowanie za niesłuszne zatrzymanie a odszkodowanie za niesłuszne skazanie
Warto odróżnić odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie od roszczeń związanych z niesłusznym skazaniem.
Są to różne sytuacje, dotyczące różnych etapów postępowania karnego.
W przypadku niesłusznego zatrzymania podstawą roszczenia jest sam fakt niewątpliwie niesłusznego pozbawienia człowieka wolności w ramach zatrzymania.
Natomiast roszczenia związane z niesłusznym skazaniem dotyczą osoby, wobec której zapadł wyrok skazujący, a następnie doszło do jego uchylenia lub uniewinnienia w okolicznościach przewidzianych przez przepisy.
Nie należy więc utożsamiać tych dwóch podstaw odpowiedzialności Skarbu Państwa.
5. Ile można otrzymać za niesłuszne zatrzymanie?
Nie ma jednej, z góry określonej kwoty, która przysługuje za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie.
Wysokość odszkodowania zależy od rozmiaru rzeczywiście poniesionej szkody majątkowej.
Z kolei wysokość zadośćuczynienia jest uzależniona od rozmiaru doznanej krzywdy i okoliczności konkretnego zatrzymania.
Znaczenie może mieć między innymi czas pozbawienia wolności, sposób zatrzymania, warunki, w jakich osoba zatrzymana przebywała, zachowanie funkcjonariuszy, a także konsekwencje, jakie zatrzymanie wywołało w życiu osobistym, rodzinnym czy zawodowym.
Dlatego przed określeniem wysokości roszczenia konieczna jest analiza całej sprawy oraz dostępnej dokumentacji.
6. Gdzie i w jakim terminie należy dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia?
Roszczenia z tytułu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania dochodzi się w postępowaniu sądowym.
Wniosek składa się do sądu okręgowego właściwego ze względu na miejsce, w którym nastąpiło zwolnienie zatrzymanego.
Szczególne znaczenie ma również termin na dochodzenie roszczenia.
W przypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania roszczenie przedawnia się po upływie roku od dnia zwolnienia zatrzymanego.
Oznacza to, że nie warto odkładać analizy sprawy na później. Rok może minąć szybciej, niż się wydaje, a zgromadzenie dokumentacji i przygotowanie odpowiedniego wniosku również wymaga czasu.
7. Jakie dokumenty mogą być potrzebne?
Przy analizie zasadności roszczenia warto zgromadzić całą dokumentację związaną z zatrzymaniem.
W szczególności mogą być przydatne:
- protokół zatrzymania,
- dokumentacja dotycząca zwolnienia,
- postanowienia i zarządzenia wydane w związku z zatrzymaniem,
- dokumentacja z prowadzonego postępowania,
- dokumentacja medyczna, jeżeli zatrzymanie miało wpływ na stan zdrowia,
- dokumenty potwierdzające utracone wynagrodzenie lub dochód,
- dokumenty potwierdzające inne poniesione wydatki,
- inne materiały pozwalające odtworzyć przebieg zatrzymania i jego następstwa.
Podsumowanie
Jeżeli zostałeś zatrzymany przez Policję lub inny organ i masz wątpliwości, czy zatrzymanie było zasadne, warto zgromadzić dokumentację dotyczącą sprawy i zgłosić się do naszej Kancelarii w celu jej analizy. Na podstawie okoliczności zatrzymania oraz zgromadzonych dokumentów możemy ocenić, czy istnieją podstawy do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa.
Jeżeli Twoja sprawa dotyczy podobnego problemu, skontaktuj się z kancelarią.
O autorze
Aleksandra Cylka
APLIKANT ADWOKACKI
Absolwentka studiów prawniczych, obecnie aplikantka adwokacka trzeciego roku. Doświadczenie zawodowe zdobywa od drugiego roku studiów (2020 r.), współpracując z kancelariami prawnymi i uczestnicząc w prowadzeniu spraw z zakresu prawa cywilnego, karnego, odszkodowawczego oraz obsługi przedsiębiorców.
Zawodowo koncentruje się na sprawach karnych, w tym karno-skarbowych, łącząc wiedzę teoretyczną z praktycznym podejściem do rozwiązywania problemów klientów.
Ukończyła studia podyplomowe na kierunku kryminalistyka i psychologia kryminalistyczna na Uniwersytecie Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, rozwijając kompetencje w zakresie praktycznych i psychologicznych aspektów postępowań karnych.
Prywatnie gra w tenisa, co uczy ją konsekwencji, dyscypliny oraz zdrowej rywalizacji. Interesuje się również podróżami, które pozwalają jej poszerzać horyzonty i lepiej rozumieć różnorodność ludzi oraz kultur.